Veri Tabanları:
Derinlemesine Kılavuz

-- Yeni bir veri tabanı oluştur
CREATE DATABASE uygulama_db;

-- Veri tabanını seç (MySQL)
USE uygulama_db;

-- PostgreSQL için bağlanma komutu (terminal)
-- \c uygulama_db

-- Kullanıcılar tablosu oluştur
CREATE TABLE kullanicilar (
    id           SERIAL PRIMARY KEY,       -- Otomatik artan birincil anahtar
    ad           VARCHAR(100) NOT NULL,   -- Zorunlu metin alanı
    email        VARCHAR(255) UNIQUE NOT NULL, -- Tekil ve zorunlu
    olusturulma  TIMESTAMP DEFAULT NOW()  -- Varsayılan: şu an
);

-- Mevcut tabloya yeni sütun ekle (ALTER)
ALTER TABLE kullanicilar
    ADD COLUMN telefon VARCHAR(20);

-- Tabloyu tamamen sil (veri + yapı)
DROP TABLE IF EXISTS kullanicilar;

-- Tek kayıt ekle
INSERT INTO kullanicilar (ad, email)
VALUES ('Ahmet Yılmaz', 'ahmet@example.com');

-- Birden fazla kayıt ekle
INSERT INTO kullanicilar (ad, email) VALUES
    ('Fatma Şahin', 'fatma@example.com'),
    ('Mehmet Çelik', 'mehmet@example.com'),
    ('Zeynep Öztürk', 'zeynep@example.com');

-- Tüm sütunları getir
SELECT * FROM kullanicilar;

-- Belirli sütunlar ve filtreleme
SELECT ad, email
FROM   kullanicilar
WHERE  email LIKE '%@example.com'
ORDER BY ad ASC
LIMIT 10;

-- Aggregate: kaç kullanıcı var?
SELECT COUNT(*) AS toplam_kullanici
FROM   kullanicilar;

-- İki tabloyu JOIN ile birleştir
SELECT k.ad, s.baslik
FROM   kullanicilar  AS k
JOIN   siparisler    AS s  ON s.kullanici_id = k.id
WHERE  k.id = 1;

-- Belirli bir kaydı güncelle (WHERE olmadan BÜTÜN kayıtlar güncellenir!)
UPDATE kullanicilar
SET    telefon = '+90 532 000 00 00'
WHERE  id = 1;

-- Belirli bir kaydı sil
DELETE FROM kullanicilar
WHERE id = 5;

-- Transaction ile güvenli işlem
BEGIN;
    UPDATE hesaplar SET bakiye = bakiye - 100 WHERE id = 1;
    UPDATE hesaplar SET bakiye = bakiye + 100 WHERE id = 2;
COMMIT; -- Hata varsa: ROLLBACK;

// Veri tabanına geç (yoksa ilk belge eklenince oluşur)
use uygulama_db

// Koleksiyon oluştur (explicit)
db.createCollection("kullanicilar")

// Tek doküman ekle — schema-free, her alan isteğe bağlı
db.kullanicilar.insertOne({
    ad:    "Ahmet Yılmaz",
    email: "ahmet@example.com",
    roller: ["admin", "editor"],   // dizi
    adres: {                           // iç içe belge
        sehir: "İstanbul",
        posta: "34000"
    },
    olusturulma: new Date()
})

// Birden fazla doküman ekle
db.kullanicilar.insertMany([
    { ad: "Fatma Şahin", email: "fatma@example.com" },
    { ad: "Mehmet Çelik", email: "mehmet@example.com" }
])

// Tüm belgeleri getir
db.kullanicilar.find({})

// Filtreli sorgu — şehri İstanbul olanlar
db.kullanicilar.find({ "adres.sehir": "İstanbul" })

// Sadece ad ve email alanlarını getir (projection)
db.kullanicilar.find(
    { roller: "admin" },      // filtre
    { ad: 1, email: 1, _id: 0 }  // projeksiyon
)

// Sıralama, limit ve atla
db.kullanicilar.find({})
    .sort({ ad: 1 })   // 1: artan, -1: azalan
    .skip(10)
    .limit(5)

// Aggregation pipeline örneği — şehre göre grupla
db.kullanicilar.aggregate([
    { $group: { _id: "$adres.sehir", sayi: { $sum: 1 } } },
    { $sort: { sayi: -1 } }
])

// Tek belge güncelle — $set sadece belirtilen alanı değiştirir
db.kullanicilar.updateOne(
    { email: "ahmet@example.com" },
    { $set: { "adres.sehir": "Ankara" } }
)

// Tüm eşleşen belgeleri güncelle
db.kullanicilar.updateMany(
    { "adres.sehir": "İstanbul" },
    { $set: { bolge: "Marmara" } }
)

// Tek belge sil
db.kullanicilar.deleteOne({ email: "silinecek@example.com" })

// Tüm eşleşen belgeleri sil
db.kullanicilar.deleteMany({ aktif: false })

# String: SET / GET
SET  kullanici:1:ad  "Ahmet Yılmaz"
GET  kullanici:1:ad
# → "Ahmet Yılmaz"

# TTL ile süre sonu belirle (60 saniye)
SET   oturum:abc123  "kullanici_id_42"  EX  3600
TTL   oturum:abc123        # Kalan saniye
PERSIST oturum:abc123     # TTL'yi kaldır
DEL   oturum:abc123        # Anahtarı sil

# Sayaç artırma / azaltma
SET  sayfa:anasayfa:goruntulemeler  0
INCR sayfa:anasayfa:goruntulemeler   # → 1
INCRBY sayfa:anasayfa:goruntulemeler 10  # → 11
DECR sayfa:anasayfa:goruntulemeler   # → 10

# HASH — nesne gibi çalışır
HSET   kullanici:1  ad "Ahmet"  email "ahmet@example.com"  yas 28
HGET   kullanici:1  ad
HGETALL kullanici:1          # tüm alanlar
HDEL   kullanici:1  yas     # alan sil

# LIST — sıralı liste (kuyruk / stack)
LPUSH  gorevler  "email-gonder" "rapor-olustur"  # başa ekle
RPUSH  gorevler  "veri-temizle"                   # sona ekle
LPOP   gorevler                  # soldan çıkar
LRANGE gorevler  0  -1          # tüm listeyi getir

# SORTED SET — skor ile sıralı küme (leaderboard)
ZADD   liderlik  4250  "ahmet"
ZADD   liderlik  7800  "fatma"
ZADD   liderlik  5500  "mehmet"
ZREVRANGE liderlik  0  2  WITHSCORES  # En yüksek 3
# → fatma 7800, mehmet 5500, ahmet 4250

// Düğüm oluştur — CREATE
CREATE (a:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz', yas: 28, sehir: 'İstanbul' })
CREATE (f:Kisi { ad: 'Fatma Şahin', yas: 32, sehir: 'Ankara' })

// İlişki oluştur — Ahmet, Fatma'yı TANIYORdur
MATCH  (a:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz' }),
       (f:Kisi { ad: 'Fatma Şahin' })
CREATE (a)-[:TANIYOR { yil: 2018 }]->(f)

// Varsa getir, yoksa oluştur — MERGE
MERGE (k:Kisi { email: 'yeni@example.com' })
ON CREATE SET k.olusturulma = datetime()
ON MATCH SET  k.guncellendi = datetime()

// Tüm Kisi düğümlerini getir
MATCH (k:Kisi) RETURN k

// Ahmet'in tanıdıklarını bul
MATCH (a:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz' })-[:TANIYOR]->(t)
RETURN t.ad, t.sehir

// Derinlik-2: arkadaşın arkadaşı (2 adım)
MATCH (a:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz' })-[:TANIYOR*2]->(uzak)
RETURN DISTINCT uzak.ad

// Kısa yolu bul — Dijkstra benzeri
MATCH shortestPath(
    (a:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz' })
    -[:TANIYOR*]-
    (f:Kisi { ad: 'Fatma Şahin' })
)
RETURN path

// Güncelle — SET ile
MATCH (k:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz' })
SET k.sehir = 'İzmir'
RETURN k

// Düğüm ve tüm ilişkilerini sil
MATCH (k:Kisi { ad: 'Ahmet Yılmaz' })
DETACH DELETE k   // DETACH: önce ilişkileri kopar